جوهر روح در کانون توجه

الصّادق (علیه السلام)- الإحتجاج: مِنْ سُؤَالِ الزِّنْدِیقِ الَّذِی سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ مَسَائِلَ کَثِیرَهًْ فقَالَ فَأَخْبِرْنِی عَنِ الرُّوح فَهَلْ یُوصَفُ بِخِفَّهًٍْ وَ ثِقَلٍ وَ وَزْنٍ قَالَ الرُّوحُ بِمَنْزِلَهًِْ الرِّیحِ فِی الزِّقِّ إِذَا نَفَخْتَ فِیهِ امْتَلَأَ الزِّقُّ مِنْهَا فَلَا یَزِیدُ فِی وَزْنِ الزِّقِّ وُلُوجُهَا فِیهِ وَ لَا یَنْقُصُهَا خُرُوجُهَا مِنْهُ کَذَلِکَ الرُّوحُ لَیْسَ لَهَا ثِقَلٌ وَ لَا وَزْنٌ قَالَ فَأَخْبِرْنِی مَا جَوْهَرُ الرِّیحِ قَالَ الرِّیحُ هَوَاءٌ إِذَا تَحَرَّکَ سُمِّیَ رِیحاً فَإِذَا سَکَنَ سُمِّیَ هَوَاءً وَ بِهِ قِوَامُ الدُّنْیَا وَ لَوْ کُفَّ الرِّیحُ ثَلَاثَهًَْ أَیَّامٍ لَفَسَدَ کُلُّ شَیْءٍ عَلَی وَجْهِ الْأَرْضِ وَ نَتُنَ وَ ذَلِکَ أَنَّ الرِّیحَ بِمَنْزِلَهًِْ الْمِرْوَحَهًِْ تَذُبُّ وَ تَدْفَعُ الْفَسَادَ عَنْ کُلِّ شَیْءٍ وَ تُطَیِّبُهُ فَهِیَ بِمَنْزِلَهًِْ الرُّوحِ إِذَا خَرَجَ مِنَ الْبَدَنِ نَتُنَ الْبَدَنُ وَ تَغَیَّرَ فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ قَالَ أَ فَیَتَلَاشَی الرُّوحُ بَعْدَ خُرُوجِهِ عَنْ قَالَبِهِ أَمْ هُوَ بَاقٍ قَالَ بَلْ هُوَ بَاقٍ إِلَی وَقْتِ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ فَعِنْدَ ذَلِکَ تَبْطُلُ الْأَشْیَاءُ وَ تَفْنَی فَلَا حِسَّ وَ لَا مَحْسُوسَ ثُمَّ أُعِیدَتِ الْأَشْیَاءُ کَمَا بَدَأَهَا مُدَبِّرُهَا وَ ذَلِکَ أَرْبَعُمِائَهًِْ سَنَهًٍْ یَسْبُتُ فِیهَا الْخَلْقُ وَ ذَلِکَ بَیْنَ النَّفْخَتَیْن.

امام صادق (علیه السلام)- از امام صادق (علیه السلام) سؤال شد... زندیق گفت: «روح سبکی و سنگینی و وزن دارد»؟

فرمود: «روح مانند بادی است که در مشک می‌کنند؛ وقتی در آن می‌دمند مشک پر می‌شود، ولی وزن مشک بیشتر نمی‌گردد و چون از آن بیرون آید وزنش کم نمی‌گردد. روح هم چنین است؛ سنگینی و وزن ندارد».

پرسید: «به من بگو جوهر روح چیست»؟

فرمود: «باد، هوایی است که چون حرکت کند، آن را باد می‌نامند و وقتی آرام است، هوا است، و قوام جهان به آن است و اگر سه روز باد بند آید، هرچه روی زمین است تباه می‌شود و می‌گندد. چون باد به منزله بادبزن است که فساد را از هر چیزی دفع می‌کند و آن را پاکیزه می‌کند، و آن به منزله‌ی روح است که چون از بدن بیرون آید، بدن می‌گندد و دگرگون می‌شود، فَتَبارَکَ اللهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ»؛

پرسید: «وقتی روح از بدن بیرون آید، آیا از هم می‌پاشد یا باقی می‌ماند»؟

فرمود: «تا زمانی که در صور دمیده می‌شود [روز قیامت] باقی می‌ماند. در اینجا است که همه چیز نابود می‌شود؛ نه حسی و نه محسوسی می‌ماند. سپس مدبّر جهان همه چیز را مانند اوّلش بازمی‌گرداند، و چهارصد سال خلق همه خشکیده می‌شوند و آن میان دو نفخه صور است».

تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۴، ص۴۳۶

بحارالأنوار، ج۵۸، ص۳۵